تبلیغات
هفت رخ فرخ ایران - مشاهیر زنان
سه شنبه 29 آذر 1390

مشاهیر زنان

   نوشته شده توسط: سورنا    نوع مطلب :مشاهیر زنان ،

بی بی منجِّمه

 

یکی از زنان نامدار ستاره‌شناسی ایران، بی بی منجمه سمنانی است. او دختر کمال‌الدین سمنانی رئیس شافعیه نیشابور و منجم‌باشی سلطان محمد خوارزمشاه و از طرف مادر به فقیه بزرگ خراسان امام محمد بن یحیی منتسب است.1 تاریخ تولد بی بی به درستی مشخص نیست ولی به نظر می رسد در اواخر قرن ششم متولد شده است. بی بی در خانواده ای فرهیخته رشد کرد و همچون پدرش در علم نجوم تبحر یافت و در رده دانشمندان زمان قرارگرفت، در دربار پادشاهانی چون سلطان جلال الدین خوارزمشاه و علاءالدین کیقباد از جایگاه ویژه برخوردار شد. او به دلیل استعداد و توانایی اش به دربار خوارزمشاهیان راه یافت و چون احکامش با قضا و قدرجور درآمد از مقربان درگاه سلطان خوارزم شد و به بی بی منجمه شهرت یافت. بی بی در بسیاری از نبردها در مقابل مغولان پا به پای دیگر جنگجویان می جنگید و در رزم آوری نیز شهره بود و در تواریخ آمده است که او مدتها دوشادوش جلال الدین خوارزمشاه در میدان نبرد با مغولان حضور داشته است.2

 

همسر بی بی، مجدالدین محمد از سادات گورسرخ گرگان 3 بود. او هم در کنار بی بی در دربار خوارزمشاهی زندگی می کرد و از بزرگان دربار به حساب می آمد. در اوج شهرت بی بی، کمال‌الدین کامیار، ازطرف سلطان سلاجقه روم "علاءالدین کیقباد"عازم دربار خوارزمشاهیان شد، قرب آن خانم را نزد سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه دید و در بازگشت از علم وعزت بی بی نزد علاء الدین کیقباد گفت. اما موقعیت بی بی در دربار سلطان جلال‌الدین رو به تزلزل گذاشته و باحسادت درباریان رو به رو بود. 4 پس از چندی سلطان جلال‌الدین در نبردی با مغولان کشته شد، نقل است: که بی بی دریکی از پیشگوییهایش سلطان جلال‌الدین را از خیانت برادرش غیاث الدین آگاه کرده بود، ولی سلطان به حرف او وقعی نگذاشت و در برابر مغولان به خدعه برادر شکست خورد.

 

با مرگ سلطان، بی بی و همسرش که پشتیبان خود را از دست داده بودند به شام گریختند و به دربار ملک اشرف مظفرالدین موسی ایوبی راه یافتند .5 سلطان سلجوقی که از ماجرا آگاه شد سفیری نزد بی بی فرستاد، او را با احترام بسیار به قونیه دعوت کرد و در دربار خود جایگاه بالایی برای او درنظر گرفت. هنگام جنگ بین شامیان و سلاجقه روم، بی بی از روی علم نجوم پیروز میدان را، سلطان علاء الدین کیقباد اعلام کرد و طبق پیشگویی او جنگ به پایان رسید. پس از پیروزی، سلطان کیقباد اعتقادش به او دو چندان شد و خلعت سلطانی را بر بی بی خاتون پوشانید. او طبق خواسته بی بی مقام ریاست دارالانشاء و لقب "ترجمان" را به همسرش مجدالدین محمد داد که تا آخر عمر در این مقام به سلطان خدمت کرد. بی بی پسری به نام حسین داشت که به امیرناصرالدین ملقب بود که همچون پدر دردستگاه سلطان خدمت می کرد. او که به علت شهرت مادرش به "ابن بی بی" مشهوراست یکی از مورخان و نویسندگان مهم قرن هفتم است، کتاب تاریخ او درمورد سلاجقه روم با نام "الاوامرالعلانیه فی الامور العلانیه " است.6 بی بی منجمه در تاریخ 679ه ق درگذشت.7

  

ظرف چینی دورۀ سلچوقی طرح زنی معاصر بی بی منجمه

 

نمونه ای از صور فلکی

 

_________________________

 

1. ابن بی بی، تاریخ سلاجقه روم، تصحیح محمدجواد مشکور، تهران، 1350، ص هجده.

2. عبدالرفیع حقیقت، تاریخ سمنان، سمنان، فرمانداری کل سمنان،1352، ص 573.  

3. گورسرخ امامزاده ای است در گرگان که سادات آن محل به این نام معروف هستند.  

4. عبدالرفیع حقیقت، همان.  

5. ابن بی بی، همان.  

6. همانجا.

7. دانشنامه جهان اسلام، زیرنظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی،1375،ج5، ص72.

 

برگرفته از موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران  /http://iichs.org


What is leg length discrepancy?
جمعه 17 شهریور 1396 ساعت 10 و 12 دقیقه و 12 ثانیه
Hey there! I understand this is kind of off-topic but I had to ask.
Does building a well-established blog like yours take a lot of work?
I'm completely new to operating a blog but I do write
in my diary on a daily basis. I'd like to start
a blog so I can easily share my own experience and feelings online.

Please let me know if you have any recommendations or tips for brand new
aspiring blog owners. Thankyou!
Rueben
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 19 و 46 دقیقه و 37 ثانیه
Hi, I do believe this is a great site. I stumbledupon it ;) I will revisit
once again since i have book-marked it. Money and freedom
is the greatest way to change, may you be rich
and continue to help other people.
Russel
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 12 و 44 دقیقه و 23 ثانیه
We stumbled over here different web page and thought I might check things out.
I like what I see so now i am following you. Look forward to looking at your
web page yet again.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر