تبلیغات
هفت رخ فرخ ایران - ایلخانان
جمعه 22 مهر 1390

ایلخانان

   نوشته شده توسط: بردیا    نوع مطلب :ایران در دوران حکومت‌های محلی ،

ایلخانان
سلسلهٔ ایلخانی
امپراطوری

 

 

1256–1335

پرچم ایلخانان به نقل از اطلس کاتالان

قلمرو ایلخانان در اوج قدرت
پایتخت مراغه, تبریز و سلطانیه
زبان‌(ها) فارسی و ترکی
مذهب بودیسم, شمن‌باوری و اسلام شیعه
دولت پادشاهی
خان
 - 1256–1265 هولاکوخان
 - 1316–1335 ابوسعید
قانونگذار قورولتای
تاریخچه
 - تأسیس 1256
 - انقراض 1335
مساحت
 - ۱۳۱۰ ۳٬۷۵۰٬۰۰۰کیلومترمربع (۱٬۴۴۷٬۸۸۳مایل‌مربع)
پیش از آن
به دنبال آن
امپراطوری مغول
خوارزمشاهیان
عباسیان
چوپانیان
جلایریان
ارتنا
آل‌مظفر
آل‌اینجو
سربداران
تیموریان
ملوک شبانکاره

ایلخانان یا ایلخانیان نام سلسله‌ای است که از سال ۶۵۴ تا ۷۵۰ ه‍. ق. معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ میلادی در ایران حکومت می‌کردند و فرزندان چنگیزخان مغول بودند. لشگریان چنگیزخان نخسنین بار در سال ۶۱۸ ه‍. ق. معادل ۱۲۲۱ میلادی به خراسان حمله نمودند. چنگیزخان در سال ۱۲۲۵ میلادی به مغولستان بازگشت و در آنجا درگذشت. سال ۱۲۵۱ م. منگو یا منگل، خان بزرگ یا قاآن، بر آن شد تا با اعزام برادرانش هولاکو و قوبیلای (کوبلاخان) به ترتیب به ایران و چین پیروزی‌های مغولان را تحکیم و تکمیل کند. هولاکو با فتح ایران سلسله ایلخانیان ایران و قوبیلای با فتح چین سلسله یوان چین را بنیاد گذاردند. ایلخانان یعنی خانان محلی و غرض از این عنوان آن بوده‌است که سمت اطاعت ایلخانان را نسبت به قاآنان میرسانند و این احترام همه وقت از طرف ایلخانان ایران رعایت می‌شده‌است. فتح ایران به دست هلاکوخان پیامدهای مهمی چون پایان کار اسماعیلیان و انقراض خلافت عباسیان در پی داشت. ایلخانان در ابتدا دین بودایی داشتند اما به تدریج به اسلام گرویدند. ایلخانان مسلمان خود را سلطان نامیده و نام‌های اسلامی برگزیدند.

مرزهای امپراتوری مغول در عصر چنگیزخان

مغول و ایلخانان «۷۳۶ - ۶۱۴ ق / ۱۳۳۵ - ۱۲۱۷ م»

 

در طی همان روزهایی که محمد خوارزمشاه قدرت خود را در نواحی شرقی مرزها ماوراءالنهر گسترش می‌داد و خلیفه بغداد - الناصر الدین الله - برای رویارویی با توسعه قدرت او در جبال و عراق بر ضد محمد خوارزمشاه توطئه می‌کرد «حدود ۶۱۳ ق / ۱۲۱۶ م»، در آن سوی مرزهای شرقی قلمرو خوارزمشاه، قدرت نو خاسته‌ای در حال شکل گیری بود که به تدریج به درون مرزها می‌خزید و خود را برای تهدید و تسخیر آماده می‌کرد. با این حال، خلیفه و سلطان در کشمکشها و مناقشات سیاسی خویش، آن را در نظر نگرفتند و یا آن قدر در محیط بسته افکار سیاسی و حشمت قدرتشان غرق شده بودند، که حضور این نیروی ویرانگر را اصلاً نمی‌دیدند و یا به عبارتی دیگر در مجموعه مناسبات سیاسی عصر، آن را وزنه‌ای به شمار نمی‌آوردند. اما این نبردی عظیم و ویرانگر که از نواحی صحرای گوبی و جبال تیانشان به سوی ماوراءالنهر می‌خزید و از همان ایام فاجعه‌ای عظیم را تدارک می‌دید، دولت نوخاسته مغول بود که ظرف چند سال، هم به دولت پر آوازه خوارزم پایان داد، و هم به خلافت بغداد. پیشروی مغولان به درون ایران از جانب ماوراءالنهر مغول که در آن روزها عنوان اتحادیه طوایف تاتار، قیات، نایمان، کرائیت و تعداد دیگری از طوایف بدوی نواحی بین ترکستان، چین، و سیبری بشمار می‌رفت، پیشروی خود را از سوی مرزهای ماوراءالنهر آغاز کرده بود. این طوایف که به قول برخی مورخان، «هون‌های جدید» بشمار می‌رفتن، اگر هم در واقع اخلاف هونهای قدیم نبوده باشند، اما وارث مهارت آنها، در جنگجویی، تیر اندازی، و سلحشوری به شمار می‌آمدند. با وجودی که هونهای جدید هشتصد سال پس از هونهای قدیم پا به عرصه تاریخ گذاشتند، با این وصف خاطره فجایع آنها را در تاریخ زنده کردند. به طوری که اینها نیز مانند همان مهاجمان باستانی، از اعماق بیابانهای گوبی و سرزمینهای اطراف چین و سیبری برخاستند، و با ولع و آزمندی بی سابقه ای، مدت زمانی کوتاه، بخش عمده‌ای از دنیای متمدن در قلمرو اسلام را، به ویرانی و نابودی کشیدند. به طوری که گذشت هشت سده، هیچ گونه تغییری در خُلق و خوی و رفتار معیشتی و اجتماعی آنها پدید نیاورد، چنان که همچون هونهای قدیم، در زیر چادرهای نمد یا در هوای آزاد بیابانها سر می‌کردند و در کنار شتران، گوسفندان، و اسبان خویش عمر را سپری می‌کردند. اگر هم خشکسالی و دام مرگی پیش می‌آمد از خوردن هیچ چیز حتی شپش نیز خودداری نمی‌کردند. که البته گوشت موش، گربه و سگ و همچنین خون حیوانات نیز گه گاه مایه عیش آنها می‌شد.

تموچین فرمانروای بی رقیب طوایف مغول

وقتی تموچین، سرکرده یک تیره از این طوایف با پیروزی بر اقوام مجاور، اندک اندک تمامی اقوام مغول را فرمانبردار ساخت و از جانب سرکردگان قبایل قوم «قوریلتای»، خان بزرگ خوانده شد. او سپس با لقب چنگیز خان، در مدت زمانی کوتاه هیبت و خشونتش مایه وحشت تمامی نواحی مجاور شد، به عنوان خان محیط یا خان اعظم، فرمانروای همه این طوایف شد. به طوری که چندی بعد نیز قبایل اویرات و قنقرات را فرمانگزار خویش کرد و بدین گونه خان اعظم سایر قبایل اطراف را به جنگ یا به صلح زیر فرمان خویش گرفت

قتل فرستاده چنگیز به دربار ایران و گریزناپذیری جنگ

چنگیز خان تجارت با شاه خوارزم را وسیله‌ای برای برقراری رابطه بین دو دولت ساخت. به طوری که نخستین سفیر سلطان خوارزم در جلوی دروازه پکن به حضور خان رسید و بر ضرورت توسعه مناسبات تجاری بین مغول و قلمرو سلطان تأکید کرد و آن را لازمه توسعه مناسبات دوستانه و صلح آمیز اعلام نمود.

در جریان سفر هیئت بازرگانی مغولان که از میان مسلمانان انتخاب شده بودند، قتل عام همگی این تجار و سوء تدبیرهای بعدی سلطان، جنگ بین دو کشور را اجتناب ناپذیر ساخت. از طرفی خان مغول که از سوء رفتار سلطان خوارزم به خشم آمده بود در ۶۱۴ ق / ۱۲۱۷ م، به ایران لشگر کشید. به طوری که یورش وحشیانه مغول، فرار مفتضحانه سلطان از مقابل وی، و رفتن از شهری به شهر دیگر را به‌دنبال داشت. ویرانی این تهاجم را چند برابر نمود. مغولان به هر دیار که وارد می‌شدند به کشتار نفوس، غارت اموال و ویرانی کامل شهر و آبادی‌ها می‌پرداختند. به نحوی که در کوتاه مدتی ماوراءالنهر، خراسان و عراق عرصه کشتار و ویرانی مغولان شد و مقاومت جلال الدین منکبرنی نیز نتوانست از ادامه هجوم چنگیز خان جلوگیری کند. ده سال حضور این قوم وحشی، بخش‌های عظیمی از جهان اسلام را به ویرانی و تباهی کشاند. تا این که عاقبت چنگیز در بازگشت به مغولستان در ۶۲۴ ق / ۱۲۲۷ م، درگذشت و فاجعه عمیق انسانی را در پس این حادثه باقی گذاشت.


بر اساس شواهدی حمله مغولان به خاورمیانه و ایران بیش از آنکه با کشتار بازرگانان مغول ارتباط داشته باشد در راستای تداوم جنگهای صلیبی و همپیمانی میان صلیبیون و مغولان بوده است. در این راستا نامه ای در موزه مسکو موجود است که بین خان مغول و پاپ رد و بدل شده و به زبان فارسی میباشد. حضور مسیحیت در مغولستان پیش و بیش از آشنایی آنان با اسلام رخ داده بود.

ورود نسل تازه مغولان به ایران به سرکردگی هلاکوخان

چهل سال پس از این ماجرا، نوادگان مغول در موکب سپاه هلاکوخان دوباره به ایران آمدند. اما اینان با اعقاب خویش چنگیز خان، که به قصد تاخت و تاز آمده بودند، تفاوت بسیاری داشتند. این نسل تازه از مغولان در این مدت با ایران بیشتر آشنایی پیدا کرده و از غارتگری و وحشی‌گری عهد چنگیز، به مراتب معتدلتر و مجربتر به نظر می‌رسیدند. لشکرکشی هلاگو بر خلاف چنگیز، با طرح و نقشه‌ای پیش پرداخته همراه بود. منازل بین راه از پیش تعیین و راه گذار لشکر آماده و حتی پل‌ها و گذرگاه بازسازی شده بود. این بار تجربه به فرمانروایی مغول نشان داده بود که برای ایجاد یک قدرت پایدار در ایران، برچیدن بساط خلافت و اسماعیلیه ضرورت دارد و آنها می‌بایست به جای کشتار و تخریب بیهوده و بی‌نقشه، این دو قطب متضاد دنیای اسلام را که به خاطر جنبه مذهبی خویش، مانع از استقرار فرمانروایی آنها در ایران به شمار می‌آمدند، از بین بردارد.

سقوط قلعه الموت و برچیده شدن اسماعیلیه

برچیدن قدرت اسماعیلیه در ایران با مشکل و مقاومتی جدی رو به رو نشد و با سقوط قلعه الموت در ۶۵۴ ق، دولت خداوندان الموت به پایان راه رسید. از سوی دیگر خلیفه عباسی، علی رغم کوشش‌هایی که در ترساندن مغولان از عواقب شوم در افتادن با خاندان عباسیان انجام داد، نتوانست از حرکت هلاکو به بغداد جلوگیری کند، چرا که به زودی تختگاه عباسیان به محاصره افتاد. به همین دلیل مستعصم خلیفه ناچار به اردوگاه هلاکو آمد، این امر نیز مانع غارت و کشتار بغداد نشد. خلیفه و اولادش نیز با عده کثیری از رجال دولت به قتل رسیدند. بدین گونه خلافت عباسیان نیز فرو پاشید، هر چند سپردن امارت بغداد و عراق به عطا ملک جوینی، که از والیان مسلمان بود، تا حدی در کاهش آثار فروپاشی خلافت عباسی و کشتار بغداد موثر واقع شد.

بازگشت هلاکوخان به مغولستان پس از گشودن بغداد

پس از گشودن بغداد، بر انداختن حکومت‌های شام، فلسطین و مصر در دستور کار هلاکو خان قرار گرفت. اما این نیت با مرگ برادرش منگو قاآن - خان مغولستان - که وی حکومتش را از وی داشت، هلاگو را به ترک شام و عزیمت به مغولستان وادار کرد.

هلاکو در آبادی ویرانیهایی که لشکرکشیهای او، موجب آن شده بود، اهتمام ورزید. به طوری که تعدادی ابنیه از جمله معبد بودایی در خوی، قصری در دامنه جبال آلاغ، و رصد خانه‌ای در مراغه ساخت.

فهرست اسامی ایلخانان ایران

  1. هولاکوخان پسر تولوی پور چنگیز از ۶۵۱ تا ۶۶۳ ه‍. ق.
  2. اباقاخان پسر هولاکو از ۶۶۳ تا ۶۸۰ ه‍. ق.
  3. تگودار (سلطان احمد) پسر هولاکو از ۶۸۰ تا ۶۸۳ ه‍. ق.
  4. ارغون‌خان پسر اباقا از ۶۸۳ تا ۶۹۰ ه‍. ق.
  5. گیخاتوخان پسر اباقا از ۶۹۰ تا ۶۹۴ ه‍. ق.
  6. بایدوخان پسر طرغان پسر هولاکو از جمادی الاولی ۶۹۴ تا ذیقعدهٔ۶۹۴ ه‍. ق.
  7. غازان پسر ارغون از ۶۹۴ تا ۷۰۳ ه‍. ق.
  8. الجایتو (خدابنده) پسر ارغون از ۷۰۳ تا ۷۱۶ ه‍. ق.
  9. ابوسعید بهادرخان پسر الجایتو از ۷۱۶ تا ۷۳۶ ه‍. ق.

با مرگ ابوسعید درواقع دودمان هلاگو منقرض گشت، در ادامه شاهزادگان دیگر دودمان‌های مغول به مقام ایلخانی رسیدند و یا ادعای این مقام را داشتند. حتی گاهی شاهزادگانی با نسب‌های ساختگی ادعای تاج و تخت نمودند. افراد زیر را می‌توان از مدعیان مطرح ایلخانی در این دوران دانست؛

  1. ارپاوگان از ۷۳۶ تا ۷۳۶ ه‍. ق.
  2. موسی‌خان پسر علی پسر پایدو از شوال تا ۱۴ ذیحجهٔ۷۳۶ ه‍. ق.
  3. محمدخان پسر منگو تیمور پسر هولاکو... ذیحجه ۷۳۷ ه‍. ق.
  4. ساتی‌بیک دختر الجایتو ذیحجهٔ۷۳۹ تا ۷۴۱ ه‍. ق.
  5. شاه‌جهان تیمور پسر آلافرنگ پسر گیخاتو ذیحجهٔ۷۳۹ تا ۷۴۰ ه‍. ق.
  6. سلیمان‌خان پسر یشموت پسر هولاکو ذیحجهٔ۷۴۱ تا ۷۴۵ ه‍. ق.
  7. طغاتیمورخان از ۷۳۶ تا ۷۵۳ ه‍. ق.
  8. انوشیروان از ۷۴۴ تا ۷۵۶ ه‍. ق.

فهرست اسامی وزیران و صاحبان دیوان در دوره ایلخانان

  1. شمس‌الدین جوینی وزیر هلاکو خان، اباقا و تگودار تا سال ۶۸۳ ه‍. ق./۱۲۸۴ م.
  2. بوقا وزیر ارغون تا سال ۶۸۷ ه‍. ق./۱۲۸۹ م.
  3. سعدالدوله ابهری وزیر ارغون تا سال ۶۹۰ ه‍. ق./۱۲۹۱ م.
  4. صدرالدین زنجانی وزیر گیخاتو تا سال ۶۹۴ ه‍. ق./۱۲۹۵ م.
  5. جمال‌الدین زنجانی وزیر بایدو، سال ۶۹۴ ه‍. ق./۱۲۹۵ م.
  6. شرف‌الدین سمنانی وزیر غازان، سال ۶۹۵ ه‍. ق./۱۲۹۶ م.
  7. جمال‌الدین دستجردانی وزیر غازان به مدت یک ماه، سال ۶۹۵ ه‍. ق./۱۲۹۶ م.
  8. صدرالدین زنجانی وزیر غازان تا سال ۶۹۷ ه‍. ق./۱۲۹۸ م.
  9. سعدالدین ساوجی وزیر غازان و الجایتو تا سال ۷۱۱ ه‍. ق./۱۳۱۲ م.
  10. رشیدالدین فضل‌الله همدانی وزیر غازان و الجایتو و ابوسعید تا سال ۱۳۱۸ م.
  11. تاج‌الدین علیشاه وزیر الجایتو و ابوسعید تا سال ۷۲۴ ه‍. ق./۱۳۲۴ م.
  12. رکن‌الدین صاین وزیر ابوسعید
  13. دمشق خواجه وزیر ابوسعید تا سال ۷۲۷ ه‍. ق./۱۳۲۷ م.
  14. غیاث‌الدین فرزند رشیدالدین فضل‌الله، وزیر ابوسعید تا سال ۷۳۶ ه‍. ق./۱۳۳۶ م.

نابودی دستاوردهای مغولان به دست ابوسعید بهادرخان

پسرش ابوسعید بهادرخان به هنگام جانشینی بیش از سیزده سال نداشت، از این رو به سادگی آلت دست امیران و وزیران قرار گرفت. عشق به شراب و حرمسرا هم او را از پرداختن به امور مملکت مانع شد به همین دلیل ساده‌تر آن دید که آن را به امیر چوپان واگذار کند. طولی نکشید که زمینه‌های رشد و ترقی که توسط اخلاف بهادر خان، بنیانی یافته بود به دست این ایلخان بر باد رفت. اجحاف و تعدی به مردمان، طغیان امیر چوپان و پسرش امیر تیمورتاش و داستان‌های عشقی و بد نامی بهادر خان، رفته رفته حکومت ایخانان را فروپژمرد. افزون بر این رقابتها مدعیان قدرت و تحریکات مخالفان نیز قدرت این سلاله را به تحلیل برده بود. قتل امیر اشرف «۷۵۹ ق / ۱۳۵۸ م» واپسین امیر ایلخانی، زوال و فرومردن نهایی این سلاله را اعلام داشت.

پایان کار مغولان

دوران ایلخانان هر چند با نظم و انضباط آغاز شد، اما در بی نظمی و هرج و مرج مقاومت ناپذیری پایان یافت. به طوری که تجربه حکومت ایلخانان در ایران دگرگونی اجتماعی جالبی را در تاریخ به معرض آزمون آورد. این که در فاصله دو نسل، ایلخانان اسلام آوردند، تجربه انحلال قوم فاتح را در فرهنگ قوم مغلوب یک بار دیگر در تاریخ ایران به صورت یک واقعیت تسلی بخش و قابل اعتماد به منصه ظهور رساند. سلاله یک قوم مهاجم سرانجام در طی دو نسل، مدافع قلمرو ایران شدند که از آن در برابر تهاجمات دیگران و هجوم بیگانگان جانانه دفاع کردند. ارتباط آنهادست کم شروع جالبی برای روابط بازرگانی شرق و غرب شد.

توسعه علوم در عهد مغولان

در عصر آنها طب، نجوم و ریاضیات در ایران توسعه قابل ملاحظه‌ای یافت. به طوری که عدم توجه این قوم به زبان فارسی نیز با اظهار علاقه زیادی که به تاریخ نشان می‌دادند جبران شد. چرا که کتابهای تاریخی قابل ملاحظه‌ای در این دوره به فارسی تدوین شد که جامع التواریخ (تاریخ رشیدی) در آن میان شاید نخستین تجربه موفق در نگارش دسته جمعی و گروهی تاریخ بود. به علاوه توجه برخی از این ایلخانان به ایجاد بناهای عظیم و آبادانی، در خاطر نسلهای بعدی به منزله جبران گذشتهٔ اخلاف وحشی این قوم در ایران بود، چنان که پیدایش سبک تلفیقی ممتاز در تاریخ معماری ایران، نتیجه کوششهای برخی از این امیران بود.

ملوک الطوایفی در ایران در پایان عهد ایلخانان

دوره‌ای از افول و انحطاط ایرانیان را به همراه آورد. زوال اخلاق و معنویات و رواج دکان ریا و میدان دار شدن مدعیان و متشبهان و کارگزاران ناشایست و مال اندوز، بر پریشانی اوضاع و نابسامانیهای اجتماعی هر چه بیشتر می‌افزود. در پایان روزگار ایلخانان و ضعف و زوال قدرت آنان، سرزمین ایران، شاهد ظهور دوباره ملوک‌الطوایفی در عرصه فرمانروایی از یک سو و نهضت‌های مردمی و انقلابی با ماهیتی ضد دولتی از سوی دیگر شد. نهضت سربداران، جنبش سمرقند و نهضت عامّه، جلوه‌ای از روح مردم به تنگ آمده از اوضاع بود.

تصمیم ایران به عدم بازگشت به دنیای مغولان

با آن که بعد از ایلخانان دولت کوته عمر چوپانیان و سلاله ماجراجو و بی ثبات ایلخانیان، توانستند دست کم برای مدتی کوتاه تفوق عنصر مغول را در عرصه رویدادهای سیاسی ایران حفظ نمایند، اما اعاده آن قدرت برای مغولان دیگر ممکن نشد. ادامه پاره‌ای از شیوه‌های حکومت و یاساهای مغول در قلمرو کوچک طغاتیموریان جرجان، و در دستگاه آل کرت و آل مظفر هم به پایندگی و بقای دنیای چنگیز خانی کمکی نکرد. هر چند ایران تا نیل به یکپارچگی و استقلال، هنوز راه درازی در پیش داشت، اما بازگشت به دنیای مغول هم، دیگر برایش تصور کردنی نبود. حتی تیمور، که با یورشهای خونین و وحشیانه‌اش، یک چند خاطره دوران چنگیز را باز به یاد آورد، موفق نشد آن دوران را از نو برقرار سازد. با اینحال، از پایان عهد ایلخانان تا عهد تیمور، نوعی ملوک الطوایفی در ایران ادامه یافت که دوام آن تقریباً سراسر کشور غرق در جنگهای محلی، هرج و مرجهای اداری و اغتشاشهای ناشی از ناامنی گردید، و غلبه جهل، فساد، ریا و دروغ را در تمامی رویدادهای عصر آشکار ساخت.

ملوک الطوایفی عصر مغول و نزاع‌های حکمرانان محلی

این ملوک الطوایفی که سراسر ایران زمین را دچار اغتشاشهای طولانی ساخت، خاندانهای گوناگون محلی را در برابر یکدیگر به پیکار واداشت. پیکارهای میان فرمانروایان محلی، باعث غارتها و کشت و کشتارهای بسیاری در آبادیها، شهرها، و ولایات گوناگون شد. این شهرها و ولایات هر از چندی دست به دست می‌گردیدند. از این میان؛ چوپانیان در آذربایجان و اران و ولایات جبال، جلایریان در عراق عرب و بعدها در تمامی قلمرو چوپانیان، طغا تیموریان در جرجان و خراسان غربی، آل کرت در هرات و خراسان شرقی، ملوک شبانکاره در بخشی از فارس، اتابکان فارس و قراختاییان در فارس و کرمان، آل اینجو در فارس و اصفهان، اتابکان لرستان بین اصفهان تا خوزستان، اتابکان یزد در ولایات تابع آن حوالی و شماری امیر نشین در طبرستان و مازندران که از هم مستقل و با هم در حال ستیز بودند.

هر چند برخی از این حکومتهای ملوک الطوایفی در فرجام روزگار ایلخانان بر افتادند، اما جدایی قلمرو آنها همچنان باقی ماند و حکومت ملوک الطوایفی که بعد از عهد تیمور هم به صورتهای دیگر ادامه حیات یافت، تا چندین سده بعد از بلیه مغولان، سرزمین ایران را عرصه تاخت و تاز و بی نظمی و اغتشاش کرد که رهایی از آن، نیازمند حکومت مرکزی مقتدر بود و نیل بدان تا عهد صفوی برای ایرانیان ممکن نشد.


Cialis 20 mg
جمعه 16 آذر 1397 ساعت 09 و 03 دقیقه و 21 ثانیه

You revealed this superbly!
cialis uk buy name brand cialis on line tadalafil generic cialis 5 mg schweiz cilas purchasing cialis on the internet where cheapest cialis cialis professional yohimbe legalidad de comprar cialis does cialis cause gout
buy cialis online best price
پنجشنبه 15 آذر 1397 ساعت 13 و 57 دقیقه و 05 ثانیه

Incredible plenty of terrific info.
tarif cialis france 5 mg cialis coupon printable cialis dosage recommendations prezzo di cialis in bulgaria buy cialis online cialis efficacit cialis en mexico precio cialis sans ordonnance cialis online napol click here to buy cialis
buy cheap cialis in canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 ساعت 17 و 50 دقیقه و 56 ثانیه

Many thanks. I enjoy it.
cialis sans ordonnance cialis 5 mg para diabeticos cialis daily dose generic cialis official site the best site cialis tablets order generic cialis online cialis generico cialis usa cost cialis usa cost viagra cialis levitra
buy tadalafil
چهارشنبه 14 آذر 1397 ساعت 04 و 48 دقیقه و 55 ثانیه

Appreciate it! Loads of material!

we recommend cialis info usa cialis online achat cialis en itali acquistare cialis internet cialis 20 mg effectiveness miglior cialis generico dosagem ideal cialis ou trouver cialis sur le net cialis 05 cialis therapie
Generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 17 و 38 دقیقه و 15 ثانیه

Great posts. Thanks a lot.
cialis mit grapefruitsaft cipla cialis online venta de cialis canada precios de cialis generico cialis 20 mg cost cialis flussig cialis 30 day trial coupon brand cialis nl opinioni cialis generico cialis wir preise
buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 06 و 22 دقیقه و 29 ثانیه

Thank you! Quite a lot of postings!

generic cialis tadalafil order generic cialis online venta cialis en espaa generic cialis pro cialis generico lilly cialis baratos compran uk weblink price cialis cialis generico en mexico cialis 5 mg para diabeticos buy cialis online cheapest
buy cialis no rx
دوشنبه 12 آذر 1397 ساعت 18 و 20 دقیقه و 46 ثانیه

You actually said this fantastically.
generic low dose cialis cialis 5 mg effetti collateral we recommend cialis best buy cialis 5 mg para diabeticos achat cialis en europe 5 mg cialis coupon printable cialis online cialis super kamagra buy cialis online price cialis per pill
buy cialis online us pharmacy
دوشنبه 12 آذر 1397 ساعت 06 و 02 دقیقه و 54 ثانیه

You suggested it exceptionally well.
cialis generico in farmacia cialis venta a domicilio side effects of cialis prix de cialis usa cialis online cialis alternative precios de cialis generico trusted tabled cialis softabs how much does a cialis cost cialis for sale
Generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 ساعت 17 و 50 دقیقه و 44 ثانیه

Many thanks, Quite a lot of advice!

cialis 5mg billiger cialis ahumada cialis coupons cialis cost cialis taglich only now cialis 20 mg warnings for cialis low cost cialis 20mg we use it cialis online store cialis 5 mg para diabeticos
buy cialis online cheap
یکشنبه 11 آذر 1397 ساعت 05 و 36 دقیقه و 46 ثانیه

You suggested this terrifically.
callus we recommend cialis best buy the best site cialis tablets cuanto cuesta cialis yaho cialis tablets australia can i take cialis and ecstasy cialis tablets cialis generico in farmacia cialis name brand cheap cialis without a doctor's prescription
buy generic cialis online
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 18 و 17 دقیقه و 19 ثانیه

Valuable posts. Regards!
cialis arginine interactio prezzo cialis a buon mercato cialis generico online wow cialis tadalafil 100mg cialis generico milano canadian cialis viagra vs cialis tadalafil 5mg cialis generico milano click here to buy cialis
buy cialis uk
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 05 و 13 دقیقه و 51 ثانیه

You said it perfectly.!
tadalafil cialis taglich cialis online click here to buy cialis callus cialis without a doctor's prescription cialis dosage amounts cialis venta a domicilio comprar cialis 10 espa241a cialis billig
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 17 و 57 دقیقه و 07 ثانیه

Kudos, A good amount of stuff!

look here cialis order on line cialis canadian drugs tadalafil 20 mg canadian drugs generic cialis when can i take another cialis generico cialis mexico cialis dose 30mg cialis authentique suisse we recommend cialis info cialis 20mg
Cialis generic
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 06 و 12 دقیقه و 01 ثانیه

Wow loads of amazing material!
free generic cialis tadalafil 20 mg order a sample of cialis cialis coupons printable wow look it cialis mexico cialis uk next day wow cialis 20 cialis billig cialis online napol cialis efficacit
buy tadalafil online
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 18 و 54 دقیقه و 01 ثانیه

You actually mentioned it adequately!
cialis 100 mg 30 tablet overnight cialis tadalafil cialis dosage recommendations are there generic cialis cialis 5 mg scheda tecnica cialis tablets australia cialis daily reviews cialis italia gratis cialis daily the best site cialis tablets
Buy generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 07 و 06 دقیقه و 43 ثانیه

You actually said that terrifically.
cialis generique 5 mg try it no rx cialis buy cialis sample pack cialis professional yohimbe chinese cialis 50 mg try it no rx cialis dose size of cialis cialis daily dose generic cialis tablets cialis coupons
buy cialis no rx
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 18 و 10 دقیقه و 47 ثانیه

Incredible lots of great facts!
cialis 5 mg are there generic cialis cialis online cialis canada on line cialis uk wow cialis 20 cialis soft tabs for sale order a sample of cialis are there generic cialis cialis generico en mexico
Buy cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 06 و 33 دقیقه و 04 ثانیه

Wow a lot of terrific info.
we choice free trial of cialis cialis wir preise tadalafil 10 mg the best site cialis tablets cialis professional yohimbe cialis rckenschmerzen 200 cialis coupon fast cialis online free cialis cialis 5 effetti collaterali
buy cialis us pharmacy
چهارشنبه 11 مهر 1397 ساعت 00 و 31 دقیقه و 59 ثانیه

You suggested it effectively.
the best site cialis tablets cialis in sconto cialis official site cialis bula buying cialis overnight cialis uk where do you buy cialis cialis billig buy online cialis 5mg cialis patent expiration
Cialis prices
دوشنبه 9 مهر 1397 ساعت 00 و 19 دقیقه و 06 ثانیه

Fine data. Cheers.
brand cialis nl overnight cialis tadalafil cilas cialis generico en mexico india cialis 100mg cost online cialis tadalafil 5mg comprar cialis navarr cialis dosage amounts we use it cialis online store
http://viagraessale.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 ساعت 01 و 02 دقیقه و 58 ثانیه

Cheers, Quite a lot of data.

generic cialis in vietnam we recommend cialis best buy cialis preise schweiz acheter du cialis a geneve precios cialis peru cialis 5 mg scheda tecnica cialis usa cost cialis 20 mg best price precios cialis peru viagra vs cialis vs levitra
http://cialisvipsale.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 ساعت 16 و 59 دقیقه و 48 ثانیه

Many thanks, Awesome information!
cialis 20 mg effectiveness opinioni cialis generico dose size of cialis cialis 05 weblink price cialis rx cialis para comprar cialis kaufen cialis pills cialis ahumada we choice cialis pfizer india
http://withoutadoctorsprescriptions.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 ساعت 11 و 44 دقیقه و 30 ثانیه

Whoa a lot of helpful advice!
how to buy viagra on line buy viagra plus buy viagra uk no prescription best buy viagra get a prescription online for viagra viagra at pharmacy get a viagra prescription online where do i buy viagra where to buy viagra online uk how to get prescription viagra
http://cialisvi.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 ساعت 09 و 44 دقیقه و 11 ثانیه

Terrific advice. With thanks!
cialis 10mg prix pharmaci cialis prezzo al pubblico cialis therapie generic cialis tadalafil we recommend cialis info discount cialis click here to buy cialis cialis prezzo al pubblico generic cialis at walmart buying cialis in colombia
viagraessale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 ساعت 18 و 10 دقیقه و 36 ثانیه

Wow all kinds of very good material.
bulk cialis how much does a cialis cost cialis daily reviews cialis canada click here cialis daily uk cialis pills cialis official site enter site natural cialis prescription doctor cialis cialis italia gratis
cialis sale online
دوشنبه 22 مرداد 1397 ساعت 22 و 24 دقیقه و 15 ثانیه

With thanks, Good information.
prix cialis once a da online prescriptions cialis cilas cialis wir preise price cialis best buy cialis online buy cialis cheap 10 mg we like it cialis soft gel side effects for cialis buy cialis online legal
Cialis prices
دوشنبه 7 خرداد 1397 ساعت 10 و 12 دقیقه و 47 ثانیه

Fantastic postings, Regards.
cialis online cialis online cialis rezeptfrei wow cialis tadalafil 100mg cialis generico en mexico miglior cialis generico online cialis cialis coupons printable buy cialis online cialis coupons
Canadian viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 ساعت 02 و 15 دقیقه و 18 ثانیه

Seriously a good deal of wonderful information.
buy viagra overnight delivery how to buy generic viagra online buy viagra online price order viagra without prescription how to buy real viagra online viagra pharmacy buy discount viagra online get a prescription for viagra online where to buy viagra from online pharmacy levitra
Cialis pills
شنبه 4 فروردین 1397 ساعت 12 و 18 دقیقه و 57 ثانیه

You actually expressed it terrifically.
enter site 20 mg cialis cost cialis 5 mg schweiz click now cialis from canada cialis manufacturer coupon look here cialis order on line cialis reviews cialis lowest price cialis pills price each 5 mg cialis coupon printable cialis therapie
Cialis online
سه شنبه 29 اسفند 1396 ساعت 18 و 42 دقیقه و 23 ثانیه

Thank you! Helpful information.
what is cialis cialis prices how much does a cialis cost buy cialis online cheapest preis cialis 20mg schweiz cialis australia org cialis baratos compran uk viagra cialis levitra non 5 mg cialis generici look here cialis order on line
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30