تبلیغات
هفت رخ فرخ ایران - اسفندگان(سپندارمذگان)
سه شنبه 20 اسفند 1392

اسفندگان(سپندارمذگان)

   نوشته شده توسط: سیاوش    نوع مطلب :تاریخ ایران پیش از اسلام ،

اسفندگان(سپندارمذگان)

سال‌ها دل طلب جام جم از ما می‌کرد

وان چه خود داشت ز بیگانه تمنا می‌کرد

گوهری کز صدف کون و مکان بیرون است

طلب از گمشدگان لب دریا می‌کرد

 

 

 

اینک زمین را می‌ستاییم؛

زمینی که ما را در بر گرفته است.

ای اَ هوره‌مَزدا !

زنان را می­ستاییم.

زنانی را که از آن ِتو به شمار آیند

و از بهترین اَشَه برخوردارند، می‌ستاییم.

اوستا - یسنا ۳۸ - بند ۱

 

این جشن نشان از ارزش و جایگاه زن در فرهنگ کهن ایران است. این جشن دیدگاه روشن ایرانیان باستان به زن در زمانی است که او در جهان از جایگاهی برخوردار نبود و به او تنها همچو برده نگاه می کردند.این جشن نمایانگر ارزش والای زن در برابر با مردان و برابر با آنان همچون یک انسان‌می باشد ، نه یک کالا و یا دست آویز گرایش جنسی و بسیار خواهی دَد منشانه . این گونه بود که گروه مردمانی  توانستند سده های دراز، جهان را شیفته و گیرای فرهنگ فرهیخته و زیبای خود کنند.

امروزه نیز زرتشتیان همچنان گذشته این روز را به نام روز زن و روز مادر جشن می گیرند.

ریشه واژه

نام این روز به اوستایی  "سپنته ارمئیتی" یا "سپنته ارمتی" است، که واژه ارمئیتی/ارمتی به چم (معنی) فروتنی و فداکاری و پیشوند "سپنته" آن به چم سپند (مقدس) در پارسی است. به این روز در پهلوی "سپندارمذ" گویند.

سپندارمذ کیست؟

سپندارمذ پنجمین امشاسپند در اوستا است و در گاهان از او چون پرورش دهنده آفریدگان یاد می شود و مردم در‌راستای او است که پارسایی می یابند. او ایزد بانوی زمین است و زمین نماد شیدایی است چون با فروتنی، فداکاری و گذشت به همه مهر می ورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را چون مادری در دامان پر مهر خود می پروراند و آرامش می دهد. از همین روی در فرهنگ کهن ایران، سپندارمذ را نماد زمین و گرامی داشت مهر و شیدایی می پنداشتند، چون این دو در کنار هم رنگ پیدا می کردند.امشاسپند سپندارمذ، نگهبان و ایزدبانوی زمین ِسرسبز و نشانی از باروری و زایش است. جشن سپندارمذگان یا اسپندگان، روز گرامیداشت زنان در ایران باستان بوده و این روز به نام «مرد‌گیران» یا «مژدگیران» یا «مزدگیران» (ارمغان گرفتن از مردان) نیز در ادب‌ سار(ادبیات) پارسی به کار رفته است.

انگیزه جشن سپندارمذگان

همسانی زن و مرد در ایران باستان یکی از آیین سپند و جدایی ناپذیر فرهنگ ایران بود. زنان ایران باستان پادشاه، فرمُدار (وزیر)، مهساز (مهندس)‌و سرکرده سپاه می شدند برای نمونه می توان به آرتمیس ، آتوسا ، آذر دخت و ... نام بر. به هر روی این همسانی تنها به کارنامه امپراتوری گذشته ایران بسنده نمی شود ‌و ریشه های کهن فرهنگی داشت. در اوستا، زن از جایگاه بلند و ارجمندی برخوردار است.

 برای نمونه در اوستا می خوانیم:

    دختران در گزینش همسر آزادند و پدر و مادر نمی توانند دخترانشان را وادار به پیوند با کسی که او دوستش نمی دارد بکنند.

 یسنا 53 بند 3: «و تو ای پورو چیست، ای جوان‌ترین دختر زرتشت از کیادان(خاندان) هچت اسپ، من که پدر تو هستم، (جاماسپ) را که یاور دین مزداست از روی راستی و منش پاک به همسری تو برگزیده ام، اینک برو با خردت رایزنی کن و اگر او پسندید، با دل‌دادگی پاک در خویشکاری سپنتای(:مقدس) زناشویی بکوش»

  پورو چیست پس از گفتگو با جاماسپ و اندیشیدن ژرف و شناخت، پیوند را می پذیرد و میگوید:

 یسنا 53 بند 4: «ای پدر، پس از ژرف اندیشی، من جاماسپ را پسندیدم و دوست دارم و با ته دل به او مهر خواهم ورزید و او را همچون شوهر آینده خود مانند پدر و بزرگ تر و راهنمای خود میپذیرم. بشود که مزدا اهورا بخشش نیک اندیشی را همیشه بهره ما سازد.»

سپس اشو زرتشت در جشن اروسی(:عروسی) پوروچیست برای باشندگان به ویژه نو همسران چنین اندرز داد:

یسنا 53 بند 5: « ای نو اروسان و دامادان روی سخنم با شماست، به اندرزم گوش دهید و گفتارم را به یاد بسپارید و با‌غیرت‌در پی زندگانی پاک منشی برآیید. هر یک از شما باید در کردار نیک و مهرورزی بر دیگری پیش دستی جوید تا این زندگانی سپند زناشویی را با شادی و خرمی به پایان رسانید.»

این داستان روشن کننده برابری زن و مرد در کهن نگاری چندین هزاره ایران کهن است. خواست بانوان چه تا آن هنگام که در خانه پدری بوده اند چه پس از زناشویی ارجمندی بود و آنان آزاد بودند تا خود راه خود را برگزینند. از همین روی چون در آیین کهن ایران، زن از جایگاه والایی برخوردار بود، ایرانیان باستان این روز را برای بزرگداشت زن، سپندارمذ، ایزد بانوی زمین برگزیدند و جشن سپندارمذگان را هر سال برگزار می کردند. در زمانی که پیرامون ایران زن را برده میدانستند و یا زنده به گور میکردند , و اندک ارزشی برای زن بشمار نمی آوردند.

تارنمای تخصصی تاریخ ایران

 http://ahouraa.ir

چگونگی برگزاری جشن

در ایران باستان در این روز زنان به شوهران خود مهر ارمغان می دادند و مردان، زنان و دختران را بر تخت شاهی نشانده و به آنها پیشکشی می دادند. این پیشکشی می توانست از یک شاخه گل تا هر چیز دیگری با‌شد.

کمتر کسی است که بداند در ایران باستان،نیاکان ما در سده های بسیار دور  نه چون رومیان از سده 3 میلادی- که از 20 سده پیش از میلاد- روزی نامبرده به روز دل‌دادگی جای داشته است. نغز است بدانید که این روز در روزشمار نوین ایرانی به درستی روبرو است با ۲۹ بهمن، تنها ۴ روز پس از ولنتاین فرنگی! این روز سپندارمذگان یا اسپندارمذگان نام داشته است. خرددوستی(فلسفه) بزرگداشت این روز همچون “روز دل‌دادگی” به این سان بوده است که در ایران باستان هر ماه را 30 روز برآورد می کردند و افزون بر اینکه ماه ها نام داشتند، هریک از روزهای ماه نیز یک نام داشتند. روز پنجم سپندار مذ بوده است. سپندارمذ فرنام میهنی زمین به چم(معنی) گستراننده، سپنتا و فروتن است. زمین نماد دل‌دادگی است چون با فروتنی و گذشت به همه دل‌دادگی‌می ورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را چون مادری در دامان پر مهر خود امان‌می دهد. از این روی در فرهنگ باستان اسپندارمذگان را همچون نماد دل‌دادگی‌می پنداشتند.

جشن اسپندگان (سپندارمذگان) یا جشن مردگیران یکی از جشن‌های ایرانی است که در روز ۵ اسپند برگزار می‌شود. گردیزی در نسک زین­الاخبار نیز درباره­ واژه­ «مردگیران» نمارده ­است که از این روی این جشن را مردگیران می­گفتند که زنان به گزینش خویش و با آزادی، شوی و مرد زندگی خود را برمی­گزیدند.سپندار مذگان جشن زمین و گرامی‌داشت دل‌دادگی و پاکبازی است که هر دو در کنار هم چَم(معنا) پیدا می‌کردند. در این روز زنان به شوهران خود با مهر ارمغان ‌می‌دادند. مردان نیز زنان و دختران را بر تخت شاهی نشانده، به آنها ارمغان داده و از آنها پیروی ‌می‌کردند. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه آورده‌است که ایرانیان باستان روز پنجم اسپند ‌را روز بزرگداشت زن و زمین می‌دانستند. اگرچه بنمایگان کهن از دسته ابوریحان این جشن را در روز پنجم اسپند یاد کرده‌اند. وانگهی با نگرش به دگر شدن ساختار روزشمار ایرانی در زمان خیام‌که پس از ابوریحان میزیست، و سی و یک روزه شدن شش ماه نخست سال در گاهشماری ایرانی، کهن نگاری نام برده شده در بن مایگان کهن را باید به روز رسانی کرد. امروز برخی زرتشتیان آنرا در روز اسپند (سپندارمذ - پنجمین روز) از ماه اسپند (سپندارمذ) برابر با بیست و نهم بهمن در گاهشماری خورشیدی امروزین برگزار میکنند. اما موبد کورش نیکنام برگزاری جشن‌ها با به کار بردن گاهشماری‌های کهن با ماه‌های ۳۰ روزه را بی‌توجهی به دانش اخترشناسی و دستاوردهای خیام و دستاویز ناهماهنگی‌ در جشن‌ها دانسته و بایستگی نگرش به گاهشماری میهنی و هنجارین با ماه‌های ۳۱ روزه را یادآور شده است.

واژه اسپند

واژه پارسی «اسپند» در زبان پارسی امروز، از واژه پهلوی «سپندارمت-Spandarmat» و اوستایی «سپِنتَه آرمَئی تی-SpentaArmaiti» بر گرفته شده است.

.

پیشینه

در گاه‌شماری‌های گوناگون ایرانی، افزون بر این که ماه‌ها نام داشتند، هریک از روزهای ماه نیز یک نام داشتند. برای نمونه روز نخست هر ماه «روز اورمزد»، روز دوم هر ماه، روز بهمن ( سلامت ، اندیشه) که نخستین سرشت خداوند است، روز سوم هر ماه، اردیبهشت به چم «بهترین راستی و پاکی» که باز از سرشت‌ها خداوند است، روز چهارم هر ماه، شهریور یعنی «شاهی و فرمانروایی آرمانی» که ویژه خداوند است و روز پنجم هر ماه، «سپندارمذ» بوده‌است. سپندار مذ لقب میهنی زمین است. یعنی گستراننده، سپنتا ، فروتن. زمین نماد باروری است چون با فروتنی، افتادگی و گذشت زندگی را به همه زیستمندان پیشکش می کند. از این روی در فرهنگ باستان اسپندگان را از روی نماد گرایش‌های مادرانه و باروری می‌پنداشتند.

از این روی،روز پنجم ماه دوازدهم ( اسپند)، «سپندارمذ» یا «اسپندار مذ» نام داشت که جشنی با همین عنوان‌می‌گرفتند. «سپندارمذگان» یا «اسپندگان» روز زن و زمین است.

آیین‌ها

در این روز مردان به همسران خود چشم روشنی ‌می‌دادند. مردان زنان خانواده را بر تخت شاهی می‌نشاندند و از آنان پیروی ‌می‌کردند و به آنان پیشکش  می‌دادند. این یک یادآوری برای مردان بود تا مادران و همسران خود را گرامی بدارند و چون یاد این جشن تا زمان های بسیار پیوستگی داشت و بسیار باشکوه برگزار می‌شد همواره این آزرم و احترام‌به زن برای مردان گوشزد می‌گردید.

سپندارمزد نگهبان زمین است و از آنجا که زمین مانند زنان در زندگی آدمی بایستگی باروری و باردهی دارد جشن اسپندگان برای گرامیداشت زنان نیکوکار برگزار میگردد . ایرانیان از دیر باز این روز را روز زن و روز مادر می نامیدند.

دوگانگی در زمان برگزاری

هم‌اکنون برخی از زرتشتیان ایران، روز سپندارمذ (پنجم) از ماه سپندارمذ ( اسپند ) را روز ۲۹ بهمن و روز جشن سپندارمذگان می‌دانند که نادرست است چرا که جشن‌ها و جدایی  های میان آنان در نوشته‌های کهن ایرانی دارای تعریف و اندازه‌های آشکارای است که به مانند دانه‌های یک زنجیر در پیوستگی همه‌گیر با یکدیگر هستند. دگرگونی جای یکی از آنان، مایه گسست همه این رشته خواهد شد.

این پیوستگی چنانکه در بنمایگان ایرانی آمده به این آرایه است که جشن سده پس از ۴۰ روز از شب چل، و پس از ۱۰۰ روز از آغاز آبان قرار دارد. همچنین جشن سده، پیش از ۲۵ روز از جشن اسپندگان است.

آیین‌ها و دیگر نام‌ها

این جشن را با نام‌های جشن برزیگران هم نامیده ‌اند. در روز اسپندگان چند جشن با مناسکی به ویژه برگزار می‌شده‌است. نخستین آنان جشن مردگیران یا جشن مژدگیران بود که ویژه زنان بود. در این روز مردان برای زنان پیشکش ‌می‌خریدند و از آنان سپاسگزاری  می‌کردند. امروزه نیز بیشترین سویه مورد سفارش  در اسپندگان گرامی‌داشت از زنان است. در زمان گذشته -چنانکه ابوریحان بازگویی ‌کرده‌است - مردمان کارهای دیگری هم می‌کردند چون آیین‌های جادویی برای دورکردن خرفستران. ولی ابوریحان این آیین‌ها را تازه و نااصیل خوانده‌است.

 

بن مایه :

اسفندگان در پایگاه پژوهشی آریابوم

سپندار مد؛ روز زن در ایران باستان نوشته ی ناهید توسلی

سخنی در باره زمان جشن اسفندگان و دیگر جشن‌های ایرانی

گزارش اسفندگان در تارنمای ایران بوم

پورداود، ابراهیم، مجموعه مقالات آناهیتا، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۴۲، ص ۱۶۵.

واژه نامه دهخدا


chambersvi342.livejournal.com
چهارشنبه 3 خرداد 1396 ساعت 20 و 14 دقیقه و 30 ثانیه
Attractive component to content. I simply stumbled upon your site and in accession capital to claim
that I acquire in fact loved account your blog posts. Any way I'll be subscribing in your augment or even I success you get entry to constantly rapidly.
Christie
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 22 و 25 دقیقه و 22 ثانیه
I got this website from my buddy who informed me regarding this website and at the moment this time I
am visiting this web site and reading very informative articles at this time.
Tiffiny
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 10 و 58 دقیقه و 07 ثانیه
What i don't realize is if truth be told how you are no
longer actually much more neatly-liked than you may be now.
You are so intelligent. You know therefore considerably on the
subject of this topic, produced me in my opinion believe
it from a lot of various angles. Its like women and men aren't interested except it is one thing to do with Woman gaga!
Your personal stuffs excellent. At all times care for it up!
http://ivonnedolbee.weebly.com/blog/cause-of-hammer-toe-pain
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 ساعت 06 و 45 دقیقه و 02 ثانیه
Hello i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this post i thought
i could also create comment due to this good piece of writing.
BHW
سه شنبه 22 فروردین 1396 ساعت 18 و 48 دقیقه و 01 ثانیه
Thank you a bunch for sharing this with all of us you
really know what you are talking approximately!
Bookmarked. Please additionally discuss with my website
=). We may have a link exchange agreement between us
manicure
پنجشنبه 10 فروردین 1396 ساعت 14 و 37 دقیقه و 29 ثانیه
Stunning story there. What occurred after? Thanks!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر