تبلیغات
هفت رخ فرخ ایران - درشکه کرایه
جمعه 5 مهر 1392

درشکه کرایه

   نوشته شده توسط: سیاوش    نوع مطلب :تاریخ معاصر ،

 

معصومه عمادی

انسان، برای جابه‌جا شدن نیازمند وسایلی بود، که بتواند به راحتی از آن استفاده کند. این کار در ابتدا تنها با چهارپایان عملی بود. و افراد به فراخور وضع مالیشان، از انواع چهارپایان استفاده می‌کردند.

برای استفاده در شهرها و محلات، بر پشت چهار پا سوار شده، و به محل مورد نظرشان می‌رفتند. ولی چون در مسافرتها، ساعتها و بلکه روزها در راه بودند، و خصوصاً اینکه سوارکاری برای زنان و بچه‌ها، طی ساعات طولانی بسیار مشکل بوده، در نتیجه از صندوقهایی استفاده کردند که به آن «پالگی» می‌گفتند. آن را در دو طرف حیوانات می‌بستند و غالباً مورد استفاده زنان بود و به صورت چمباتمه چندین ساعت در آن می‌نشستند. و یا به صورت کجاوه بر روی شتر، قرار می‌دادند. گاهی دارای سقف بسته بود که به آن «هودج» گفته می‌شد و برای پیمودن مسیرهای طولانی بوده است.
تخت روان نیز، اطاقک کوچکی بوده، که بر روی دو تیرک چوبی قرار می‌دادند و مسافر در داخل تخت روان نشسته، آنگاه دو سر تیرهای چوبی را به دو قلاب که بر پشت دو چهار پا، مانند اسب، قرار داشته متصل می‌کردند و سپس با حرکت حیوانات تخت روان هم جابه‌جا می‌شده است.
اولین کالسکه، بنا بر منابع تاریخی، در دوران صفویه به وسیله یکی از بازرگانان روسی، به شاه‌عباس دوم، به عنوان سوغات هدیه شد که استفاده چندانی از آن به عمل نیامد.
اویل قرن 19 میلادی، جرج سوم پادشاه انگلستان، کالسکه‌ای به رسم هدیه، برای فتحعلی ‌شاه قاجار، فرستاد که به علت نبود جاده یا خیابان مناسب در تهران، شاه نتوانست از آن استفاده کند.
کالسکه، اطاقکی است که بر روی چهار چرخ سوار می‌شده، و به قدر نشستن چهار نفر بوده است. این وسیله توسط چهار اسب کشیده می‌شد. کالسکه، هم داخل و هم خارج شهر مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
در سال 1267ق، در روزنامه وقایع‌ اتفاقیه 1، اعلانی به چاپ رسیده: «چون درین اوقات قرارشده است که روز به‌روز کالسکه‌ها در شهر طهران زیاد بشود و باید راه عبور و مرور و کالسکه هموار و خوب باشد لهذا قرار شده است که کوچه‌های ارگ پادشاهی را کلاً سنگفرش نمایند به طوری که هم عبور اسب و کالسکه به آسانی بشود و هم پیاده به استراحت بگذرد وسط کوچه‌ها را به جهت عبور پیادگان مانند سکو قدری بالا آورده با سنگهای بزرگ مرتفع فرش می‌نمایند...».
در سال 1270‌ق معیرالممالک، ساخت کالسکه‌ای را به کشور اطریش سفارش داد، که برای تشریفات دربار مورد استفاده قرار گرفت. این همان کالسکه‌ای است که ناصرالدین شاه، با آن به حرم حضرت عبدالعظیم رفت، و بعد از ترور، وی را در آن نشانده، تا مردم نفهمند که او کشته شده، به این ترتیب وی را به تهران آوردند.
رضاشاه نیز، با همین کالسکه در تاریخ 15 آذر 1304‌، برای تاجگذاری به مجلس مؤسسان رفت. و در استقبال از ملکه الیزابت و فردریک نهم پادشاه دانمارک نیز از آن استفاده شد.

اسكورت كالسكه رضاشاه به وسیله امرای ارتش
در خیابان علاءالدوله

همانقدر که کالسکه مورد توجه قرار گرفت، راننده و مهتر اسبهای آن نیز، معروفیت خاصی پیدا کرد. زیرا، عنوان مقام کالسکه‌باشی، راننده مخصوص ناصرالدین ‌شاه، بسیار مهم بود. رجالی چون مهدیقلی ‌خان مجدالدوله، و عبدالله ‌میرزا دارایی و چند رجل دیگر، افتخار کالسکه‌رانی سلطان صاحبقران را داشتند.
همچنین «بیات‌علی»، شخصی بود که نگهداری و تیمار اسبهای کالسکه‌خانه شاهی را بر عهده داشت و غیر از شستشوی اسبها و بازدید نعلها و آرایش آنها، مسول نظافت کالسکه شاهی، و روغن‌کاری چرخها و فنرهای کالسکه هم بود.
در جنگ بین‌الملل اول، ایاب ذهاب و حمل و نقل اشیا، از طریق چهارپا، بعد درشکه و سپس کالسکه و گاری تبدیل شد، و کم‌کم مردم به آنها رغبت نشان دادند. گاری در قشون‌کشی روسها، به ایران شناخته شد و درشکه نیز، هدیه ایشان به افراد ذی‌نفوذشان بود، و کالسکه خاص سلاطین و رجال طبقه اول بوده است.
گاری، وسیله‌ای سفت و بدون فنر، با چرخهای روکش آهنی، از تسمه‌ای کلفت که به جای لاستیکشان حساب می‌شدند، و می‌توانستند تا سه چهار خروار بار حمل بکنند. این گاریها در ابتدا تنها بار حمل می‌کردند، و بعدها به مسافرکشی پرداختند. مسافرانی که در اطاقکی محصور، با تکانهایی شدید محبوس می‌شدند.
این گاریها، برخی تجاری و برخی مسافرکش بودند، و روزانه سی و شش کیلومتر طی طریق کرده و گاری پستی که در هر منزل اسب عوض می‌نمود چهار برابر گاری تجاری راه می‌پیمود.
وزرا و حکام و رجال طبقه یک، کالسکه سوار بودند. و افراد متوسط، مسافرتهایشان را با گاری انجام می‌دادند، که به صورت رو باز و یا روبسته بود. گاریهای کندرو روزی شش فرسخ راه می‌رفتند و کف گاری را تا پنج خروار بار زده روی بارها هم تا بیست و چند مسافر می‌نشاندند. و گاریهای تندرو، که بار کمتری می‌زدند، دوازده مسافر برده و در تمام بیست و چهار ساعت طی طریق می‌کردند، و در هر شب و روز چهار منزل راه طی می‌‌کردند. اینها گاریهای تجارتی بودند.
گاریهای پستی که چهار اسبه بودند، در هر منزلگاه اسبهای خسته را با اسبهای تازه‌نفس عوض می‌کردند. این گاریها توسط دو سورچی، به نوبت رانده می‌شد. این گاریها اغلب بار و بسته پستی حمل نموده و گاهی هم مسافر و بار متفرقه می‌گرفتند. و این وسایل در داخل کاروانسراها بارگیری می‌شدند.
 

برگرفته از موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

/http://iichs.org

دلیجان نیز، گاری مسافری دیگری بود، که طبقات بالا و پردرآمد، با آن به سفر می‌رفتند. و داخل شهر با دو اسب و در تشریفات با چهار تا شش اسب که به صورت دو به دو پشت سر هم بودند کشیده می‌شد.
در زمان ناصرالدین‌ شاه در تهران، حدود 30 دستگاه کالسکه که از روسیه خریداری شده بود به کار افتاد. که 23 دستگاه برای داخل شهر، و 7 دستگاه هم برای خارج شهر، اختصاص داده شد. که این جریان همزمان با احداث خط تراموای اسبی یا همان واگن اسبی و خط ‌آهن تهران ـ عبدالعظیم بود. مردم عادی، برای تفرج یا رفتن جهت فاتحه اهل قبور، و زیارت یا سفرهای فوری داخل شهر، از درشکه استفاده می‌کردند.
برای مسافرت به شهری دور و نزدیک نیز، کسانی که دستشان به دهانشان می‌رسید، از دلیجان و کالسکه‌های تک‌اسبه یا چند اسبه، استفاده می‌کردند. تا اینکه تعداد درشکه‌ها زیاد شد، و باعث بی‌نظمی در کوچه‌ها و معابر گردید و دولت، به فکر ایجاد نظم در معابر و سر و سامان دادن به وضع کالسکه‌ها و درشکه‌ها، چه کرایه و چه شخصی (اربابی) افتاد.

درشکه‌های مسافربری در تهران

لغت‌نامه دهخدا، درشکه را اینگونه معرفی می‌کند: «گردون چهارچرخه‌ای که جلو آن باز و سقف اطاق وی را می‌توان بلند کرد و برافراخت و یا تا کرد و خوابانید. ماخوذ از کلمه «داروژکی» روسی، اصلاً، نام وسیله نقلیه کوچک و سبکی در روسیه، دارای دو یا چهار چرخ است که به وسیله اسب کشیده می‌شد. این نام در روسیه و ممالک اروپا و ایران به وسایط مشابه نیز اطلاق شده است.»
درشکه نیز وسیله‌ای بود، که به صورت یک صندلی دو نفره بر روی چهار چرخه‌ای قرار گرفته، و معمولا توسط دو اسب کشیده می‌شد. بعد از جنگ جهانی دوم که مردم از نظر مالی موقعیت خوبی نداشتند، به ناچار از یک اسب استفاده کردند.
درشکه، همراه با رنگ و روغنهای عالی، و چراغهای چهارطرف شیشه‌ای کریستال قشنگ، بادگیرهای لب‌ طلایی‌دار، و دو اسب نیرومند یک رنگ، و سورچیهای شق و رق نشسته محکم (خبردار) بگو، در اختیار مردم قرار گرفت. که ابتدا زیر پای فکلی‌مآبها و بچه تاجرها و پسر حاجیهای پولدار درآمد. و پس از آن داش‌مشدیها و خانم‌بازها، از آن استفاده نموده، وسیله اغوای زنان تازه‌کار شدند. بعد از جنگ جهانی دوم، به دلیل کمبود علوفه دو اسبشان به یک اسب تبدیل شد.
نرخ درشکه، برای یک نفر و دو نفر دو قران بود، و برای نفر سوم یک قران اضافه می‌گردید.
تهران در اوایل قرن چهاردهم، چنان رشدی کرد که استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی ضرورت یافت؛ از این رو، دولت در 1308 به میرزا جوادخان، که از کارمندان عالی‌رتبه وزارت امورخارجه بود، امتیاز ایجاد شرکت درشکه‌رانی را واگذار کرد. شرکت میرزا جوادخان سی ‌دستگاه کالسکه از غازان وارد کرد. و در همان سال، شرکت افتتاح شد. 23 کالسکه در شهر کار می‌کردند و هفت‌تای دیگر کالسکه‌های اضطراری بودند. درشکه‌های تک اسبه در چهار نقطه می‌ایستادند: میدان توپخانه، میدان سبزه‌ میدان، اطراف سفارت انگلیس و میدان سرچشمه. این درشکه‌ها از بامداد تا سه ساعت بعد از شامگاه در محلات عمومی می‌ایستادند و برای مسافرت یا ساعتی کرایه می‌شدند، اگر کسی پس از ساعات مقرر کالسکه لازم داشت، می‌توانست از دوایر شرکت، کالسکه مخصوص کرایه کند.
از دیگر وسایل که، برای جابه‌جایی مسافر در تهران استفاده می‌شده، واگن اسبی بوده است. همانطور که مشخص است توسط اسب کشیده می‌شده و به متصدی آن «سورچی» می‌گفتند. اولین خط واگن اسب در تهران، در سال 1307ق و در دوران ناصرالدین‌ شاه قاجار کشیده شد، و امتیاز آن به یک شرکت بلژیکی، داده شده بود.

میدان توپخانه؛ شلوغی میدان باعث كندی حركت واگن اسبی شده است

تنگی خیابان لاله زار از یك سو و شلوغی مردم حول و حوش دو واگن اسبی كه به هم رسیده اند منظره جالبی ایجاد كرده

میدان توپخانه و تقاطع ریلهای چند واگن اسبی با هم. توپخانه مركز عمده حركت واگن اسبیها بوده است

اولین قطار ایران، که با عنوان «ماشین دودی» می‌شناسیم، در سال 1300ق کار خود را آغاز کرد و بر روی ریلی مابین تهران و شهر ری، رفت و آمد داشت، که بسیار مورد توجه مردم قرار گرفت.

ریل

با ورود اتومبیل به شهرها، و تمایل مردم به استفاده از ماشین، درشکه وسیله ایاب و ذهاب مردم اطراف شهر و روستا گردید.

[5897 - 4ع]
یك دستگاه اتومبیل ژیان در اولین سال تولید

اولین آیین‌نامه رانندگی در ایران، توسط شخصی به نام «وستداهل» سوئدی، تهیه و تنظیم شد. او در سال 1291ش، ریاست نظمیه را به عهده داشته، و 10 سال در این سمت باقی بود.
اولین مقررات عبور و مرور در ایران
نخستین مقررات عبور و مرور در ایران، تحت عنوان نظام‌نامه تردد درشکه‌های عمومی به تصویب رسید و صاحبان آنها را ملزم به نصب پلاک، و رعایت مقررات مربوطه می‌کرد. بر اساس مقررات مذکور، هدایت‌کنندگان این درشکه‌ها باید گواهینامه درشکه‌رانی می‌گرفتند.
نخستین مقررات درشکه در تهران
... تا زمانی که ناصرالدین شاه زنده بود کسی جرئت نداشت اتومبیل به تهران بیاورد؛ چون او در سفر به فرنگ از آن خوشش نیامد و تا پایان عمر هم نظرش در این باره تغییر نکرد...
وامبری، یکی از اروپاییانی است که در سال 1850 میلادی، به تهران آمده وضع عبور و مرور را در گذرگاههای داخل شهر، چنین توصیف می‌کند: «... وارد دروازه تهران که شدیم، خر و شتر و قاطر، با بار کاه و بار جو و بسته‌های کالای اروپایی یا بومی، از هر سو با بی‌نظمی پیش می‌رفتند ... در طول بازار حرکت کردم. در میان جمعیت، که البته ضربت چماق و حتی شمشیر و قمه بینشان رد و بدل می‌شد، ... بدون آن که آسیبی مهم به من برسد گذشتم...».
این سخن مختصر، توصیفی از وضع شهر بود. رفت و آمد مردم و چهارپایان بارکش، و دیگر وسایل نقلیه آن زمان، که هیچ‌کدام مناسبتی با اتومبیل نداشت، قرنها بدون تغییر ادامه یافته بود.
... تا این که سرانجام قدرت به دست رضاخان افتاد. در این دوران با انتخاب سرهنگ بوذرجمهری افسر قزاق، به کفالت بلدیه (شهرداری) تهران، برای اولین بار گذرگاههای تنگ و باریک با تخریب خانه و باغ و مغازه مردم یکی پس از دیگری به خیابانهای عریض و مناسب برای رفت و آمد اتومبیلها و حتی درشکه تبدیل شد.
در همین دوران است که، برای درشکه‌چیها هم، مقرراتی وضع شد و آنان را که در زمره بی‌نظم‌ترین شهروندان بودند،‌ به نظم کشید. در گذشته درشکه‌چی، خرکچی، قاطرچی، گاریچی و شتربان از گستاخ‌ترین و بی‌ادب‌ترین مردمان به شمار می‌آمدند. به طوری که در تداول عامه، رفتار بد و هر بی‌ادبی را در تمثیل به آنان نسبت می‌دادند.
پاره‌ای از مقررات درشکه‌چیها، در گذشته نه چندان دور تهران قدیم:
مقررات مخصوص:
ماده 1. راه‌انداختن درشکه، در شهرها بدون پروانه شهربانی ممنوع است.
ماده 4. پشت درشکه باید با عدد فارسی شماره نصب شود.
ماده 6. درشکه باید نظیف باشد و تشک آن از چرم یا مخمل یا ماهوت باشد.
ماده 7. درشکه باید بوق یا زنگ خبر نصب کند.
ماده 8. اسب درشکه باید قوی باشد و مبتلا به امراض مسری نباشد.
ماده 9. بستن اسب تعلیم ندیده و بدخو به درشکه ممنوع است.
ماده 16. شرایط رانندگی درشکه، سن کمتر از 23 سال نباشد.
ماده 18. راننده درشکه، از لباس متحدالشکل معاف ولی کلاه باید داشته باشد.
ماده 20. سر شلاق درشکه نباید فلز یا گره داشته باشد.
ماده 22. رانندگان باید هنگام سوار و پیاده شدن مسافر با برداشتن کلاه احترام کنند.
ماده 24. راننده در موقع راندن نباید نوشابه بنوشد.
ماده 26. بی‌احترامی و بداخلاقی و خشونت نسبت به مسافر اکیداً، ممنوع.
ماده 32. درشکه باید از سمت راست خیابان عبور کند.
ماده 34. در خیابانهای سراشیب باید فوق‌العاده آهسته حرکت کنند.
ماده 35. راننده هنگام توقف باید دست راست خود را با شلاق بلند کند، تا راننده پشت او مطلع گردد.
ماده 37. راننده فقط حق دارد کرایه نرخ تعرفه را طلب نماید.
ماده 46. حمل نعش با درشکه ممنوع است.

Cialis pills
دوشنبه 9 مهر 1397 ساعت 11 و 38 دقیقه و 11 ثانیه

Truly plenty of wonderful tips.
tadalafilo preis cialis 20mg schweiz cialis uk costo in farmacia cialis tadalafilo buy cialis cheap 10 mg cialis generika cialis patentablauf in deutschland we like it cialis soft gel cialis uk next day
online canadian pharmacies
یکشنبه 1 مهر 1397 ساعت 10 و 40 دقیقه و 34 ثانیه

You actually reported that superbly!
canadian online pharmacy online pharmacies india canadian prescription drugstore pharmacy near me buy viagra 25mg reputable canadian prescriptions online canadian government approved pharmacies canadian pharmacies without an rx canadian cialis canadian pharmacy cialis
viagravonline.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 ساعت 07 و 19 دقیقه و 41 ثانیه

Excellent write ups. Kudos!
tadalafilo how to purchase cialis on line tadalafil 20 mg tadalafil generic buy cialis cheap 10 mg the best choice cialis woman cialis authentique suisse trusted tabled cialis softabs we like it safe cheap cialis tadalafil 10 mg
http://viabiovit.com/best-over-the-counter-viagra.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 ساعت 08 و 46 دقیقه و 39 ثانیه

Kudos. Plenty of knowledge!

viagra generic online pharmacy where can you buy viagra online buy viagra online without prescription uk do you need a prescription to buy viagra where to order viagra no prescription viagra online buy viagra for women safe buy viagra online buy viagra overnight how to buy viagra online uk
babecolate.com/cheapest-place-to-buy-cialis.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 ساعت 00 و 23 دقیقه و 05 ثانیه

You definitely made the point!
we choice free trial of cialis cialis 5mg prix cialis billig cheap cialis callus american pharmacy cialis get cheap cialis cialis therapie cheap cialis cialis super acti
Buy generic cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 ساعت 13 و 57 دقیقه و 37 ثانیه

Thanks a lot, Excellent information!
cialis 05 best generic drugs cialis cialis per paypa are there generic cialis deutschland cialis online cialis side effects 200 cialis coupon cialis tadalafil cialis preise schweiz cialis super kamagra
Tadalafil 20 mg
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 ساعت 22 و 47 دقیقه و 36 ثانیه

Wonderful posts. Regards!
cheap sildenafil uk how can i order viagra online viagra uk buy online vigra buy without prescription online where can i buy generic viagra how to get viagra cheap cheap generic viagra online uk rx online viagra online prescription for viagra
Cialis generic
جمعه 3 فروردین 1397 ساعت 02 و 09 دقیقه و 08 ثانیه

Appreciate it, An abundance of posts!

precios cialis peru cialis uk cialis without a doctor's prescription are there generic cialis cialis daily dose generic cialis tadalafil comprar cialis navarr cialis online napol cialis herbs cialis generico lilly
foot pain child
شنبه 17 تیر 1396 ساعت 17 و 24 دقیقه و 53 ثانیه
I am so happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the random misinformation that's at the other blogs.
Appreciate your sharing this best doc.
http://ameblo.jp
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 13 و 25 دقیقه و 21 ثانیه
Generally I do not read post on blogs, but I would like to say
that this write-up very pressured me to try and do so!
Your writing style has been surprised me. Thank you, quite
great post.
Therese
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 ساعت 23 و 30 دقیقه و 41 ثانیه
Hi there to every body, it's my first pay a visit of this blog; this website contains awesome and truly good information for readers.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر